روایاتی درباره ازدواج موقت از رساله متعه شیخ مفید
5. اسماعیل جعفی می گوید: امام صادق(ع) به من فرمودند: ای
اسماعیل امسال متعه داشته ای؟عرض كردم بله، حضرت فرمودند: مقصودم حجّ تمتع
نیست، عرض كردم: پس مقصود شما چیست؟حضرت فرمودند: متعه و ازدواج موقت را می
گویم.عرض كردم: اگر دختری بربری و جوان باشد چه طور؟ حضرت فرمودند: حرف
گفته شد، ای اسماعیل صیغه كن با هر چه كه یافتی اگر چه زن سندی باشد.
6.ابی
بصیر می گوید: خدمت امام صادق رسیدم، حضرت از من سؤال فرمودند: آیا از
وقتی كه از كنار همسرت بیرون آمده ای صیغه كرده ای؟عرض كردم: نه، حضرت
فرمودند: برای چه؟ عرض كردم: پولم كم بود و به این كار نمی رسید.حضرت مقدار
پولی را امر كرده، به من دادند و مرا قسم داده كه به منزل نروی مگر اینكه
به صیغه عمل كرده باشی، ابی بصیر گفت: همین كار را كردم.
7.
عقبه می گوید: از امام باقر(ع) سؤال كردم: متعه و ازدواج موقت كردن ثواب
دارد؟حضرت فرمودند: اگر به نیت رضای خدا و مخالفت با فلان(عمر)باشد، بله،
هیچ حرفی با او نمی گوید مگر برای او حسنه ای نوشته می شود.وقتی با او هم
آغوش می شود، خدا برای آن كار، گناهش را می آمرزد.وقتی غسل می كند خدا
گناهانش را به عدد موهایی كه آب بر آن ریخته می شود می آمرزد عرض كردم: به
عدد موهای بدنش!! فرمود: بلی، به عدد موهایی كه در بدن دارد.
8.
عبدالله بن سنان می گوید: امام صادق(ع) فرمودند:خدا شراب و مسكرات را بر
شیعیان ما حرام كرده، در عوض آن، متعه را برای آن ها قرار داده است.
9.
از امام باقر(ع) است كه رسول خدا(ص) فرمودند: وقتی خدا مرا به آسمان بالا
برد جبرائیل با من بود و او به من گفت: ای محمّد، خدا می فرماید: متعه
كنندگان مورد غفران و آمرزش من هستند.
10.
موسی همدانی از فردی كه نام آن را برد نقل می كند كه: امام صادق(ع)
فرمودند: هیچ متعه كننده ای نیست، مگر این كه وقتی غسل می كند، خدا برای هر
قطره آبی كه بر او می ریزد، هفتاد فرشته می آفریند كه تا روز قیامت برای
او استغفار كنند و بر كسی كه مانع ازدواج موقت شد و از آن جلوگیری كرد،
لعنت بفرستند.تازه این قدری از ثواب متعه و گناه مانع آن می باشد.
11.بشر
بن همزه می گوید: در زمان امام باقر(ع) یكی از رجال قریش به من گفت: دختری
عموی من كه دارای مال بسیار بود دنبال من فرستاده، پیام داد: كه تو می
دانی چقدر برای من خواستگار آمده و من همه را جواب ردّ داده ام، زیرا نیازی
به ازدواج ندارم، امّا شنیده ام كه خدا متعه و ازدواج موقت را در كتاب خود
حلال دانسته و پیامبر اكرم (ص) آن را جزء سنت خود قرار داده است،امّا عمر
از آن جلوگیری كرده و حرام دانسته و من می خواهم صیغه تو شوم تا در این عمل
اطاعت خدا و رسول كرده و با عمر مخالفت كرده باشم، به او گفتم: اجازه بده،
خدمت امام باقر(ع) برسم و از او سؤال كنم.خدمت حضرت رسیده،مشاوره
كردم،حضرت فرمود:قبول كن و عمل كن.
12.
علی سائی می گوید:به امام رضا(ع) عرض كردم من متعه می كردم و از این كار
خسته شدم، بدم آمد،زشت می دیدم، از این رو با خدای خودم بین ركن و مقام عهد
كردم و نذر بستم كه دیگر ازدواج موقت نكنم و اگر رغبت پیدا كردم فلان قدر
مال بدهم و روزه بگیرم.ولی بعد پشیمان شدم؛زیرا برایم سخت شد.برای این كه
وضعم جوری نبود كه بتوانم همسر اختیار كنم، حضرت فرمودند:با خدا عهد كرده
ای كه اطاعتش نكنی به خدا قسم اگر اطاعتش نكنی معصیت كار خواهی بود.
یعنی
عهد و نذر تو باطل است؛زیرا عمل به نذر و عهد باید از ترك آن ترجیح داشته و
بهتر باشد یا حداقل نباید مرجوح و گناه باشد و این نذر، تو را به گناه می
اندازد و لذا عمل به آن نذر لازم نیست.
13.
حسن بن علی ابن یقطین می گوید:امام موسی ابن جعفر(ع) فرمودند:كوتاه ترین
عبارت عقد ازدواج موقت این است كه مرد به زن بگوید: اتزوجك متعه علی كتاب
الله و سنه نبیه بكذا و كذا الی كذا. یعنی مرد بگوید:آیا به عقد ازدواج
موقت من در می آیی به حكم كتاب خدا و سنّت پیامبر(ص) به فلان مبلغ و فلان
مدت؟و زن بگوید: بله كافی است.{اگر خود زن و مرد بخواهند صیغه ازدواج موقت
را بخوانند بعد از آن كه مدت و مهر را معین كردند چنانچه زن بگوید: بعد
بدون فاصله مرد بگوید: صحیح است}
14.
محمد بن مسلم می گوید: امام صادق(ع) فرمودند: عیب ندارد اگر دختر باكره را
بدون اجازه ولی ( پدر ) صیغه كنی به شرطی كه خود او راضی باشد.امام
صادق(ع) در جواب جمیل بن دراج كه سؤال كرده بود:آیا می شود دختر باكره را
صیغه كرد؟حضرت فرمودند:اشكالی ندارد ولی مواظب باشی بر او دخول نكنی زیرا
عیب بر او و قوم او می باشد.
15. امام صادق(ع) فرمودند:عقد ازدواج موقت واقع نمی شود،مگر به دو چیز.به تعیین اجرت و تعیین مدت.
16.
محمد بن مسلم ثقفی نقل می كند: وقتی از امام صادق(ع) سؤال شد:مقدار مهر در
ازدواج موقت چقدر باید باشد؟حضرت فرمودند:به هر چه كه هر دو به آن راضی
شوند و به هر مقدار مدتی كه خود قرار گذاشته باشند.
17.
محمد بن نعمان احول می گوید: از امام صادق(ع) سؤال كردم:كمترین چیزی كه می
شود مبلغ مهر باشد چقدر است؟حضرت فرمودند:حتی یك كف دست گندم هم می شود
مهر باشد.
18.هشام بن سالم از امام صادق(ع) آورده است كه: چیز كمی مثل چوب مسواك را هم می شود مهر قرار داد.
19. ابی بصیر از امام صادق(ع) نقل می كند: مهر متعه می تواند به مقدار یك درهم و بالاتر باشد.
20. ابی بصیر از امام صادق(ع) نقل می كند:مهر متعه می تواند مشتی گندم یا آرد یا خمیر یا خرما باشد.
21.
ابن بكار از امام صادق(ع) سؤال می كند درباره مردی كه به زنی می گوید:یك
ماه خود را به صیغه من درآور و زن قبول می كند.بعد از چند سال كه از آن گفت
و گو گذشته دوباره زن را می بیند.آیا می تواند آن یك ماه را كه معین نكرده
بودند بدون عقد مجدد همان ایام به حساب آوردند؟ حضرت فرمودند: اگر مقصود
از آن یك ماه همان چند سال بعد بوده درست است و اگر آن یك ماه را معین
نكرده باشند عقد درست نیست.
(خلاصه یعنی مدت عقد باید در هنگام خواندن عقد معلوم باشد).
22.
حارث بن مغیره از امام صادق(ع) سؤال می كند:آیا شاهد در عقد ازدواج موقت
یك مرد و دو زن كافی است. حضرت فرمودند:بله، یك مرد هم شاهد عقد باشد كافی
است و این برای آن است كه زن از موضع اتهام خود را دور بداند و پیش خود
نگوید كه این گناه است.
(-اصلاً در عقد ازدواج
موقت شاهد لازم نیست و لذا امام یك شاهد مرد را كافی دانسته و آن را هم
برای آرامش روان زن لازم می دانند و لزوم شاهد یك حكم شرعی نیست).
23.
حمران می گوید: از امام صادق(ع) سؤال كردم:آیا صیغه متعه را بدون شاهد و
دو نفری زن و مرد میان خود می توانند بخوانند؟حضرت فرمودند:نه مگر افرادی
مثل تو باشند.
(افرادی
مثل تو باشند؛یعنی، مؤمن، متقی و مواظب حلال و حرام باشند و این را هم
برای دوری از فتنه، تهمت و گرفتاری می فرمایند وگرنه حتی در عقد دائم هم
شاهد مستحب است چه برسد به عقد موقت).
24. در ازدواج موقت طلاق لازم نیست، به محض تمام شدن مدت از همدیگر جدا می شوند.
25.
حماد بن عیسی از امام صادق(ع) سؤال می كند:آیا صیغه جزء چهار زن می
باشد؟حضرت فرمودند:نه از چهار حساب می شود و نه از هفتاد تا(یعنی عقد موقت،
عدد ندارد).
26. ابی
بصیر می گوید:از امام صادق(ع) سؤال كردم:آیا متعه از چهار زنی است كه مرد
می تواند بگیرد؟حضرت فرمودند:هزار تا زن را هم می توانی به ازدواج موقت خود
در بیاوری.
27. محمد
بن مفضل از امام كاظم(ع) سؤال كرد:آیا می شود زن زیبا كه فاجره و زانی است
را یك روز یا دو روز صیغه كرد؟حضرت فرمودند:اگر مشهور به زنا است آن را
متعه نكن و با او ازدواج نكن.
28. حسن بن
جریر می گوید: از امام صادق(ع) سؤال كردم:آیا با زن زناكار می شود ازدواج
موقت كرد؟حضرت فرمودند:خودت دیدی كه زنا می دهد؟گفتم:نه، مردم می گویند،
حضرت فرمودند:عیبی ندارد، می توانی آن را صیغه كنی؛ولی او را حفظ كن، ببر
درخانه، در را به روی او ببند.
29.
حسن می گوید:از امام صادق(ع) سؤال كردم:آیا جایز است با زن فاجره ازدواج
كرد؟حضرت فرمود:بله، به شرط اینكه مانع شوی از گناه و نگهش بداری تا عدّه
او تمام شود و رحم او از آب فجور و گناه پاك گردد و توبه كرده باشد.
30.
ابان بن تغلب می گوید:به امام صادق(ع) عرض كردم:آیا با زنی كه به عقد موقت
با او ازدواج كرده شده، می شود اجرت او را زیاد كرده تا مدت متعه را زیاد
كنیم؟حضرت فرمود:نمی شود دو شرط در یك شرط و همین طور دو عقد در یك عقد نمی
شود عرض كردم: پس چه باید كرد؟حضرت فرمود:مدت عقد او را ببخش،نامحرم می
شود و شرط را دوباره ببند مقصود از شرط در این جا عقد است؛یعنی او را
دوباره عقد كن.
31.
عمر بن حنظله می گوید:از امام صادق(ع) سؤال كردم:زنی را كه مدت یك ماه
تزویج كردم و او تمام مهر را از من می خواهد و من می ترسم كه اگر اجرت او
را بدهم یك ماه پهلوی من نماند، حضرت فرمودند:مهر را نگه دار و همه مهر را
به او نده.به اندازه ای كه خلاف قرار داد كرد از او كم بگذار.(این در عقد
دائم به گونه دیگری است.زن تمام مهر را در حین عقد مالك می شود.)
32.
سماعه می گوید كه فردی از امام صادق(ع) مسائلی را سؤالی كرد تا اینكه
گفت:اگر در عقد موقت، زن شرط كند كه هر لذّتی كه می خواهی از من ببر ولی
فرج خود را در فرج من نكن، آیا این شرط درست است.امام فرمود:حق مرد نیست،
مگر آنچه كه شرط شده است و باید شرطی كه شده مراعات شود(و اگر بعد از عقد
زن رضایت داد، عیبی ندارد، می تواند دخول كند.)
33.
عیسی ابن یزید می گوید:به امام باقر(ع) نوشتم كه زنی در منزل مردی خدمت می
كند، مرد دوست ندارد به نامحرم نگاه كند و لذا از او تقاضا كرد كه به عقد
موقت او دربیاید و زن به شرطی كه با او همخوابه نشود قبول می كند.آیا این
گونه شرط درست است؟حضرت در جواب او نوشتند:عیبی ندارد، شرط درست است؛زیرا
صیغه عقد، ازدواج موقت است.(این شرط در عقد دائم جایز نیست و باعث بطلان
عقد می شود.)
34. ابن
ابی عمیر می گوید:امام صادق(ع) فرمودند:عیبی ندارد زنی را كه عقد موقت شده
تمام مهر به او داده نشود و به عهده و ذمه گرفته شود؛ ولی به اندازه مدتی
كه در كنار او بوده مهر زن را بدهد، زیرا اگر بمیرد زن از او ارث نمی برد(و
حق او ضایع می شود، بر خلاف عقد دائم كه ارث می برد).
35.
محمد بن شمعون گفت: امام كاظم(ع) به بعضی از یارانش نوشتند:زیاده روی در
متعه نكنید و برای برپایی سنت پیامبر(ص) عمل كنید و آن كار شما را از
همسران خود بازندارند كه باعث عصبانی شدن آنها گردد و آنها در اثر عصبانیت
حق را انكار كنند و بر ما كه شما را بر آن كار داشته ایم نفرین كرده و لعنت
بفرستند.(و باعث كفر و ارتداد آنها گردید).
36.
علی بن یقطین می گوید: از امام كاظم(ع) از متعه سؤال كردم، حضرت فرمود:تو
را با این كارها چه كار، خدا تو را از آن بی نیاز كرده است.عرض كردم: می
خواهم بدانم كه آیا حلال است یا نه؟! بله در كتاب علی(ع) این عمل حلال است.
(-علت
این كه امام او را از این كار بازداشتند موقعیت خطیر او بود؛زیرا او وزیر
هارون الرشید بود و هارون او را از خود می دانست و او برای خدمت به خلق خدا
به دربار هارون رفته و سخت تقیه می كرد و شیعه بودن خود را مخفی می داشت).
37.
فضل می گوید:شنیدم از امام صادق(ع) درباره متعه و امثال آن كارها، كه می
فرمود:اگر فردی از شما را در محل عورت و جای زشت دیده شود خجالت نمی كشد؟و
حیاء نمی كند؟و بعد از آن چگونه می تواند به صورت برادران صالح خود نگاه
كند؟(مقصود حضرت این است كه دنبال متعه و امثال این گونه كارها نروید كه
باعث رسوایی شما شود).
38.
سهل بن زیاد می گوید: از چند نفر از اصحاب امام صادق(ع) شنیدم كه حضرت به
اصحاب خود می فرمودند:شما از متعه كردن در مكه و مدینه، به خاطر من چشم
پوشی كنید؛زیرا شما با من در رفت و آمد هستید.می ترسم شما را بگیرند و
اتهام زنا بزنند و بعد بگویند این یكی از اصحاب و پیروان امام جعفر صادق می
باشد.
در مكه زنی بود ثروتمند كه هر وقت ابان به
مكه می رفت او را متعه می كرد.اختلاف بین آنها پیدا شد و زن برای اذیت و
گرفتن مال زیادتر،نقشه ای كشیده او را در صندوقی كرد، چند حمال آورد صندوق
را به درب مسجد بردند. زن از بیرون صندوق به ابان گفت: اینجا در بزرگ مسجد،
صفا است تو را آورده ام این جا، می خواهم فریاد بزنم و بگویم كه این ابان
است كه به منزل من آمده می خواست با من زنا كند و آبروی تو را ببرم.ابان از
داخل صندوق به او گفت من ده هزار درهم(كه پولی زیاد بود)به تو می دهم، این
كار را نكن، زن پول را گرفته ابان را آزاد كرد.
این خبر به امام صادق(ع) رسید و لذا حضرت به اصحاب فرمود: به خاطر من این كار را در مكه و مدینه نكنید.
39.
این حدیث را چند نفر از راویان از امام صادق(ع) نقل كرده اند كه: امام به
اسماعیل جعفی و به عمار ساباطی فرمودند:به هر دو نفر شما تا وقتی با من رفت
و آمد دارید ازدواج موقت حرام است و این حرمت از آن جهت است كه می ترسم
شما را بگیرند و به عنوان حدّ زنا، شلاق بزنند و شما را مشهور به زنا كنند و
بعد بگویند این افراد از یاران جعفر بن محمد(امام صادق) هستند.
حسين سعيدي سردفتر ازدواج و طلاق