ازدواج و  طلاق  (سردفتر )

به گزارش گروه پژوهش و تحلیل خبری ایرنا، «حذف مُهر طلاق از شناسنامه زنان» خبری بود که چند روز پیش در رسانه ها انتشار یافت و اعلام شد دولت در نظر دارد لایحه ای به مجلس ارایه کند تا واژه طلاق از شناسنامه زنان مطلقه حذف شود. «حمید درخشان نیا» رییس سازمان ثبت احوال از تهیه پیش نویس حذف واژه طلاق از شناسنامه زنان مطلقه خبر داد و گفت: در حال حاضر فقط واژه طلاق از شناسنامه خانم هایی که عقد کرده اند اما دوشیزه هستند حذف می شود.
پس از این اعلام، «سلمان خدادادی» عضو کمیسیون اجتماعی مجلس نیز این اقدام را تصمیمی درست ارزیابی و آن را تدبیری برای کاهش اثرات روانی و منفی طلاق در ذهن و وجود زنان عنوان کرد. به گفته این نماینده مجلس «زنان بعد از طلاق به همسر قبلی خود تعلق ندارند. لذا لزومی برای ذکر نام همسر در شناسنامه آنها وجود نخواهد داشت. بر این اساس می توان با اتخاذ تدابیری واژه طلاق از شناسنامه حذف شود.»
حذف مُهر طلاق از شناسنامه زنان مطلقه از یک منظر گامی مثبت برای تغییر نگاه نه چندان مثبت جامعه به آنان و کاهش آثار روحی و روانی طلاق بر زنان است اما پرسش و ابهام هایی را نیز به همراه دارد؛ آیا با حذف سریع یک نام از شناسنامه، نگاه خویشاوندان و دوستان نیز به موقعیت این گروه از زنان تغییر خواهد یافت؟ آیا حذف یک نام همه برچسب های زنان مطلقه را در جامعه ایران نیز از بین خواهد برد؟ وضعیت نام فرزند یا فرزندان در شناسنامه چگونه خواهد بود؟ آیا امکان پنهان کاری در ازدواج دوم افزایش نخواهد یافت؟ وضعیت مُهر طلاق در شناسنامه مردان چه خواهد شد؟
گروه پژوهش و تحلیل خبری ایرنا در گفت وگو با حقوقدانان و جامعه شناسان ابهامات موجود در این تصمیم دولت را بررسی و تحلیل کرد.

** ضرورت کمک به امنیت روانی زنان مطلقه مطابق با عرف جامعه
«ناهید تاج الدین» دبیر کمیسیون اجتماعی مجلس با اشاره به اینکه پیش نویس این لایحه در مجلس تهیه و سال گذشته نیز برای نخستین بار مطرح شده، به گروه پژوهش و تحلیل خبری ایرنا گفت: در هر لایحه نخست باید جامعه هدف و ذینفعان را بررسی کنیم تا میزان اثربخشی لایحه بر این جامعه مشخص شود.
این نماینده مجلس به افزایش نرخ طلاق در جامعه ایران اشاره و عنوان کرد: به طور میانگین از هر 100 ازدواج، 22 طلاق صورت می گیرد که این آمار در برخی استان ها به 37 یا حتی 60 طلاق نیز می رسد. بنابراین با جامعه هدف قابل توجهی روبه رو می شویم که لازم است با درنظر گرفتن تدابیری، بسترهای ازدواج دوباره و بازگشت به زندگی عادی را برای آنان فراهم ساخت که در غیر این صورت ازدواج های سفید یا روابط غیررسمی شکل خواهد گرفت. برچسب مطلقه در بسیاری از موارد مانع قرار گرفتن افراد در شرایط برابر با سایر افراد در جامعه می شود.
تاج الدین ضمن اشاره به این قانون به زنان مطلقه کمک می کند تا امنیت روانی و شرایط بهتری برای ادامه زندگی داشته باشند، بر لزوم بررسی بیشتر این لایحه و توجه به عرف اجتماعی در این رابطه تاکید کرد.

** حذف طلاق از شناسنامه و چالش «تدلیس»
«بهمن کشاورز» حقوقدان به پژوهشگر ایرنا گفت: در خصوص لایحه عدم ثبت واقعه طلاق در شناسنامه خانم های محترم مطلقه، اینجانب مقدمه توجیهی لایحه را ندیده ام و نمی دانم کدام ضرورت دولت محترم را وادار کرده که به فکر تنظیم چنین لایحه ای باشد. اما آنچه به نظر می رسد این است که اولا طلاق هرچند که مغبوض حضرت پیامبر (ص) بوده اما به هر حال پدیده ای است موجود و گاه حتی راه حل بروز مشکلات عدیده در زندگی زناشویی است و بعضی اوقات طرفین به جایی می رسند که جز طلاق هیچ چیز مشکل آنان را حل نمی کنند
کشاورز به ابهامات اهداف تهیه این لایحه اشاره و اظهار کرد: اگر با یک پدیده شرعی و قانونی مواجه هستیم کتمان آثار خارجی آن و آنچه کاشف از وجود آن است به نظر می رسد که صحیح نباشد. ثانیا، آیا هدف این است که خانم محترمه ای که مطلقه شده اند در صورتی که قصد ازدواج بعدی داشته باشند موضوع طلاق قبلی را به طور کلی کتمان کنند و خود را فاقد سابقه ازدواج معرفی کند؟ اگر چنین باشد چنین حرکتی به هیچ وجه قابل تایید نیست زیرا از یک سو این برداشتنِ اولین قدم ناصواب و انحرافی در مسیر زندگی زناشویی است که مطمئنا با گام های انحرافی بعدی پیگیری خواهد شد و از دیگر سو، این به طور قطع تدلیس (فریب) در نکاح محسوب می شود و به موجب قانون اگر کسی طرف خود را در مورد داشتن یا نداشتن بعضی صفات سلبی یا ایجابی به نحوی فریب دهد، که اگر این فریب واقع نمی شد ازدواج واقع نمی گشت این اقدام وصف کیفری دارد و قابل مجازات است.
کشاورز تصریح کرد: شخصا این لایحه را به نفع خانم ها نمی دانم با توجه به اینکه خانم های ما فعلا در نتیجه تلاش های پیگیر خود در سطحی از موقعیت اجتماعی و کرامت قرار دارند که نباید این موقعیت ممتاز را با چنین قوانین یا اقدامی مخدوش سازند و گمان نمی کنم که طرفداران حقوق خانم ها با چنین قانونی موافقت داشته باشند.
وی با اشاره به استدلال یکی از نمایندگان مجلس مبنی بر اینکه «زنان بعد از طلاق به همسر قبلی خود تعلق ندارند» گفت: استدلالِ بی وجهی است. مگر مرد به زنش قبل از طلاق تعلق دارد که عکس آن پس از طلاق صادق باشد؟ مگر دوران برده داری است که زن به شوهر تعلق داشته و حالا تعلقش قطع شده و آزاد شده است؟
کشاورز در ادامه به وجود مشکلات مهمتر برای زنان مانند گرفتن گذرنامه و اسامی فرزندان اشاره و عنوان کرد که این اقدام عجولانه به نظر می رسد.

** پیشنهاد حذف شناسنامه و جایگزینی کارت شناسایی
«محسن بزرگی» کارشناس حقوق خانواده از وجود مطالبه جدی بین زنان مطلقه برای حذف نام همسر پیشین از شناسنامه پس از طلاق سخن گفت. به گفته بزرگی، گاهی مواقع زنان مطلقه هنگام استخدام در شغلی دچار مشکلاتی می شوند که وجود چنین قوانینی، راهگشا و مفید خواهد بود.
بزرگی در گفت وگو با پژوهشگر ایرنا به استثنائاتی در این زمینه اشاره کرد و گفت: این اقدام برای افرادی که دارای فرزند هستند قابل هضم نخواهد بود چراکه فرزندان باید پدر و مادر مشخصی داشته باشند.
وی راهکار برخی ابهام ها مانند وضعیت خروج از کشور یا ازدواج مجدد را ایجاد و تقویت سامانه های اطلاعاتی آنلاین و قوی دانست که در مدت زمان کوتاهی استعلام های لازم را در اختیار مراجع قانونی قرار دهند.
این حقوقدان راه اصولی بسیاری از این موانع و ابهام ها را حذف شناسنامه و جایگزینی کارت شناسایی دانست که شامل اطلاعات شخصی افراد است؛ اقدامی که بسیاری از کشورها در حال انجام آن هستند. با وجود شناسنامه های کنونی نمی‌توان طلاق را حذف کرد زیرا وقتی ازدواج ثبت می‌شود، چگونه طلاق حذف می شود؟ اگر هر دو حذف شوند، وقتی فرزند ثبت می‌شود، چگونه نام پدر و وضعیت تاهل زن نباید ثبت شود؟ آیا می توان افرادی را که دارای فرزند هستند از این قانون حذف کرد؟

** حذف طلاق، اقدامی مناسب اما نیازمند بررسی بیشتر
«سیدیعقوب موسوی» حقوقدان این طرح را تصمیمی مناسب ارزیابی کرد و به پژوهشگر ایرنا گفت: هر نوع اقدامی که جایگاه زنان مطلقه را تثبیت کند و منزلت اجتماعی آنان را حفظ کند، ارزشمند محسوب می شود.
به گفته موسوی، شاید این اقدام مساله طرد اجتماعی زنان مطلقه را از بین ببرد و زمینه های اتصال این قشر را به جامعه فراهم سازد اما بهتر است به صورت آزمونی دو یا سه ساله و به طور موقتی اجرا شود تا بتوان میزان پذیرش آن را سنجید. باید دید آیا زنان مطلقه خود از این اقدام احساس رضایت خواهد کرد؟ آیا زمینه های ازدواج موفق تر و موقعیت های شغلی بهتری در سایه این اقدام برای زنان مطلقه فراهم خواهد شد؟

** لزوم فرهنگ سازی و تغییر نگرش به زنان مطلقه
«کامبیز مصطفی پور» جامعه شناس به غلبه نگاه سنتی به مقوله ازدواج از گذشته تاکنون اشاره کرد. در نگاه وی، اگرچه برخی مولفه های ازدواج مانند سن در شرایط فعلی تغییر یافته است اما هنوز فرهنگ سنتی بر ازدواج در کشور حاکم است. یعنی میزان ارزش دختران ازدواج نکرده با زنان مطلقه در فرهنگ کنونی مردم بسیار تفاوت دارد. به همین دلیل ممکن است با حذف نام همسر از شناسنامه زنان، مسائلی مانند فریب و دروغگویی هنگام ازدواج بعدی پیش آید.
این جامعه شناس افزود: پاک کردن مهر طلاق تفاوتی در نوع نگرش و فرهنگ جامعه نسبت به زنان مطلقه ایجاد نخواهد کرد و تنها شرایط روانی زن طلاق گرفته را بهبود خواهد بخشید.
مصطفی پور با اشاره به اینکه فرهنگ یه شبه به وجود نیامده که یک شبه نیز از بین برود، تاکید کرد: ارزش های جامعه به این شکل تغییر نخواهد کرد. حتی ممکن است با حذف مهر طلاق از شناسنامه زنان، نوعی سردرگمی در گزینش همسر به وجود آید که در این صورت نیاز به بانک اطلاعاتی جامعی هستیم. وضع چنین قوانینی تنها امنیت روحی و روانی برای زنان ایجاد خواهد کرد اما مشکلات نظام خانواده را از بین نخواهد برد.

پژوهشم**9283**9279**خبرنگار: فرشته ذبیحیان** انتشار:سیدمحمد موسی کاظمی