انواع عده طلاق
عِدِّه مدت زمانی است که زن پس از جدایی یا مرگ شوهرش باید از ازدواج خودداری کند. این مدت با توجه به نوع پایان ازدواج (مرگ همسر یا طلاق یا فسخ نکاح)، نوع ازدواج (دائم یا موقت) و شرایط باروری زن یا بارداری او متغیر است. فلسفهٔ وضع عده جلوگیری از اختلاط نسل و احترام به رابطهٔ زناشویی سابق است.[۱]
در صورتی که زن در هنگام عده با مردی ازدواج کند ازدواج آنان باطل است و در صورت آگاهی از حکم عده ازدواج آن مرد و زن با یکدیگر برای همیشه حرام است. همچنین شوهر در هنگام عده طلاق رجعی حق دارد از طلاق رجوع کند. بطور کلی در عدهِٔ طلاق رجعی حقوق و تکالیف زن و شوهر نسبت به یکدیگر همچنان برقرار است؛[۲] مثلاً شوهر باید به زن نفقه بدهد، در صورت مرگ یکی دیگری از او ارث میبرد و اگر در زمان عده طلاق رجعی رابطهٔ جنسی خارج از چارچوب ازدواج با شخصی از جنس مخالف برقرار کنند به حد زنای محصنه یعنی سنگسار محکوم خواهند شد.
۱- عده طلاق
۲- وفات
۳- زن باردار
۴- نکاح منقطع
۵- زن یائسه
عدهٔ طلاق
عده طلاق و فسخ نکاح در ازدواج دائم سه بار قاعدگی است. زن پس از سومین پاک شدن از قاعدگی از عده خارج میشود. عده زنی که قاعده نمیشود ولی به سن یائسگی نرسیده ۳ ماه است.[۴] زن یائسه، زنی که با شوهرش رابطه جنسی نداشته[۵] و زن نابالغ، حتی اگر با شوهرش آمیزش جنسی داشته، پس از طلاق عده ندارند.[۶]
عدهٔ وفات
عده مرگ شوهر چهار ماه و ۱۰ روز است. در طول این مدت آرایش برای زن ممنوع است و وی باید سوگوار مرگ همسرش باشد.
عدهٔ زن باردار
عده زن حامله چه در ازدواج دائم و چه در موقت و چه در طلاق یا فسخ یا مرگ همسر تا زمان زایمان است. تنها در مورد مرگ همسر اگر مدت زمان باقیمانده تا زایمان کمتر از ۴ ماه و ۱۰ روز باشد زن باید تا پایان ۴ ماه و ۱۰ روز عده را نگهدارد. در صورت سقط شدن بچه قبل از زایمان هم عده در هنگام مرگ فرزند به پایان میرسد.[۸]
عدهٔ نکاح منقطع
در ازدواج موقت عدهٔ زن باردار مثل نکاح دائم تا زایمان و عدهٔ مرگ همسر ۴ ماه و ۱۰ روز است. اما عدهٔ پایان فسخ یا بذل مدت کمتر از نکاح دائم یعنی دو بار قاعدگی و پاک شدن است. در زنانی که با وجود عدم یائسگی عادت نمیبینند هم این مدت ۴۵ روز است.
عدهٔ زن یائسه
زن یائسه یعنی زنی که عادت ماهیانه نمیشود و باروری خود را از دست داده، نه عدهٔ طلاق دارد و نه عدهٔ فسخ نکاح. ولی عدهٔ مرگ همسر دارد که به اندازهٔ عدهٔ زنان معمولی است. فقهای متأخر شیعه غالباً سن یائسگی را برای زنان معمولی پنجاه سال و برای زنان قریشی شصت سال اعلام کردهاند.
پانویس:
↑حسین صفائی و اسدالله امامی. مختصر حقوق خانواده، تهران: نشر میزان، هشتم، بهار ۸۴. ص ۱۰۳،
↑بند ۲ ماده ۸ قانون امور حسبی ایران (مصوب ۱۳۱۹): زوجه که در عدهٔ طلاق رجعی است در حکم زوجه است.»
↑ماده ۸۵ قانون مجازات اسلامی ایران (مصوب ۱۳۷۰): «طلاق رجعی قبل از سپری شدن ایام عده، مرد یا زن را از احصان خارج نمیکند ولی طلاق بائن آنها را از احصان خارج مینماید.»
↑فقهای متأخر شیعه سن یائسگی را در زنان قریشی ۶۰ سالگی و در دیگر زنان ۵۰ سالگی میدانند. ر.ک: حسین صفائی و اسدالله امامی. مختصر حقوق خانواده، تهران: نشر میزان، هشتم، بهار ۸۴. ص ۱۰۶،
↑در صورت داشتن آمیزش جنسی از عقب نگهداشتن عده لازم نیست. استفتاءات آیتالله صانعی
↑رساله توضیحالمسائل آیتالله صانعی. عده طلاق،
رساله توضیحالمسائل آیتالله خویی، مسئله ۲۵۱۹
↑مساله ۱۲۲۲ رساله توضیحالمسائل آیتالله سیستانی
سرواژهٔ عدت لغتنامهٔ دهخدا
حسين سعيدي سردفتر ازدواج و طلاق